Bật âm - Thuật ngữ “bí hiểm” và những sai lầm trong can thiệp ngôn ngữ trẻ em

Trong lĩnh vực can thiệp trẻ đặc biệt, “bật âm” thường được xem như một cột mốc quan trọng khi trẻ phát ra âm thanh đầu tiên. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học vận động và ngôn ngữ học thần kinh, đây không phải là một thuật ngữ chuyên môn tồn tại độc lập trong các hệ thống phân loại rối loạn giao tiếp quốc tế. Khoa học hiện đại tập trung vào Motor Speech Control (kiểm soát vận động lời nói) và Phonological Awareness (nhận thức âm vị), thay vì tách rời việc phát âm khỏi mục đích giao tiếp xã hội.

Việc dạy trẻ phát âm đơn lẻ mà thiếu bối cảnh tương tác giống như dạy nhấn phím đàn nhưng không tạo ra giai điệu. Âm thanh khi đó chỉ mang tính cơ học, chưa hình thành sự kết nối bền vững giữa vùng hiểu ngôn ngữ và vùng vận động lời nói trong não bộ. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ chậm nói, trẻ rối loạn phổ tự kỷ hoặc trẻ có rối loạn vận động lời nói.

Những mảnh ghép thiết yếu trong can thiệp lời nói

Để một đứa trẻ nói có chủ đích, hệ thần kinh cần sự phối hợp đồng thời của nhiều yếu tố:

• Xử lý thính giác: Phân biệt và giải mã âm vị trong môi trường có nhiễu.

• Chú ý chung: Nền tảng của giao tiếp xã hội và chia sẻ mối quan tâm.

• Lập kế hoạch vận động lời nói: Điều phối chính xác hoạt động của hệ cơ quan phát âm.

• Phản hồi cảm giác: Giúp trẻ nhận biết và tự điều chỉnh chuyển động của mình.

• Động lực giao tiếp: Yếu tố cảm xúc thúc đẩy trẻ sử dụng lời nói có chức năng.

Sai lầm thường gặp trong can thiệp ngôn ngữ

1. Tráo thẻ thay cho giao tiếp chức năng
Việc dạy trẻ ghi nhớ hình ảnh và gọi tên đồ vật có thể làm tăng trí nhớ thị giác, nhưng không đảm bảo trẻ sử dụng lời nói để tương tác thực sự.

2. Chờ giao tiếp tốt rồi mới dạy nói
Trì hoãn can thiệp vận động phát âm có thể làm gián đoạn quá trình kích hoạt song hành giữa vùng vận động và vùng cảm xúc trong não bộ. Tính dẻo thần kinh đòi hỏi sự kích hoạt đồng thời và liên tục.

Hướng tiếp cận đúng: Can thiệp tích hợp

Can thiệp hiện đại không đi theo đường thẳng “phát âm trước - giao tiếp sau”. Lời nói là một phần của mạng lưới giao tiếp tổng thể. Khi chuyên viên và phụ huynh hiểu đúng bản chất của “bật âm”, quá trình từ não đến miệng của trẻ sẽ được rút ngắn và bền vững hơn. 

TS.BS Nguyễn Hoàng Oanh

LIÊN HỆ CÔNG VIỆC:

Email: amngutrilieutreem@gmail.com

Điện thoại: 0857389318

Website: bacsihoangoanh.edubit.vn

#BatAm #CanThiepNgonNgu #NgonNguTriLieu #TreChamNoi #TreTuKy #RoiLoanPhatTrien #CanThiepSom #MotorSpeechControl #PhonologicalAwareness #GiaoTiepChucNang #Neuroplasticity #DayTreDacBiet #PhuHuynhCoConChamNoi #TriLieuTreEm #CanThiepTichHop