Rất nhiều phụ huynh và cả chuyên viên vẫn vô thức xem “chậm nói” như một chẩn đoán cuối cùng. Nhưng về mặt chuyên môn, chậm nói không phải là một mã bệnh hay nguyên nhân gốc rễ, mà chỉ là một dấu hiệu lâm sàng - giống như sốt trong y khoa.
Sốt không phải là bệnh, mà báo hiệu cơ thể đang gặp vấn đề.

Tương tự, chậm nói chỉ cho thấy hệ thống giao tiếp - phát triển của trẻ đang gặp khó khăn ở đâu đó.

Thực tế, chậm nói có thể xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau:

•  Nguyên nhân thực thể: giảm thính lực, vấn đề cơ miệng, dính thắng lưỡi (hiếm khi gây chậm nói hoàn toàn nhưng có thể ảnh hưởng phát âm).
•  Nguyên nhân phát triển: chậm phát triển ngôn ngữ đơn thuần - trẻ chỉ “chậm tốc độ” so với bạn bè.
•  Nguyên nhân tâm lý - môi trường: ít tương tác, xem tivi/điện thoại quá nhiều, thiếu gắn kết cảm xúc.
•  Nguyên nhân bệnh lý/rối loạn: rối loạn ngôn ngữ, tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ…

 Khi coi chậm nói là chẩn đoán, người lớn dễ rơi vào bẫy “chờ đợi con lớn sẽ tự nói”, bỏ lỡ giai đoạn vàng can thiệp sớm (trước 3 tuổi), hoặc chỉ tập trung luyện phát âm mà bỏ qua những khó khăn cốt lõi.

 Trong Ngôn ngữ trị liệu, câu hỏi quan trọng không phải là “Con nói được mấy từ?” mà là:
 “Con chơi như thế nào?”

Bởi vì chơi mang tính biểu tượng và tương tác xã hội chính là nền tảng của ngôn ngữ. Nghiên cứu của Westby cho thấy mức độ chơi là chỉ báo quan trọng dự báo năng lực ngôn ngữ – ngữ dụng. Các mô hình can thiệp sớm như ESDM, JASPER đều đặt chơi và tương tác làm trung tâm, trước cả lời nói.

 Trẻ chậm nói nhưng chơi tốt dần, tương tác nhiều hơn → tín hiệu rất tích cực.
 Trẻ chậm nói và chơi cũng khó khăn → cần gỡ rào cản phát triển, không chỉ dạy phát âm.

 Hiểu đúng bản chất chậm nói giúp phụ huynh bớt hoang mang, chuyên viên chọn phương pháp hỗ trợ đúng ngay từ đầu.
 Bạn đã thật sự am hiểu về “chơi” của trẻ tới đâu rồi?

TS.BS Nguyễn Hoàng Oanh

📍378 Minh Khai - Hà Nội
☎️ 0857389318
✉️ amngutrilieutreem@gmail.com