Nhiều ba mẹ nghĩ rằng chỉ cần trẻ phát âm được vài từ khó là đã “hết ngọng”. Nhưng với quan điểm lâm sàng của Ngôn ngữ trị liệu, một đứa trẻ được coi là hết ngọng khi trẻ hoàn thiện hệ thống âm vị và có khả năng kiểm soát vận động miệng để phát âm chính xác theo đúng độ tuổi phát triển.

Dưới đây là những tiêu chí quan trọng để đánh giá trẻ đã thực sự “hết ngọng” hay chưa:

 Hoàn thiện bảng âm vị theo độ tuổi

Trẻ không cần nói chuẩn 100% tất cả các âm ngay từ đầu. Mỗi độ tuổi sẽ có những nhóm âm cần đạt được.

Ví dụ:

 Khoảng 3 tuổi, trẻ cần nói rõ các nguyên âm và phụ âm đơn giản như: p, b, m, n, h, t… Người lạ có thể hiểu khoảng 75% lời nói của trẻ.

(Các mốc âm vị theo độ tuổi được trình bày đầy đủ trong sách “Miệng Xinh Lời Hay”).

 Khả năng khái quát hóa âm đúng

Một trẻ chỉ được xem là hết ngọng hoàn toàn khi âm đúng xuất hiện tự nhiên trong giao tiếp hằng ngày — chứ không chỉ nói đúng khi ngồi bàn học hay lặp lại theo người lớn.

 Đây cũng là phần cực kỳ quan trọng trong đào tạo chuyên gia sửa ngọng:

Đưa âm vào chơi, giao tiếp và tương tác tự nhiên.

(Rất nhiều nơi chỉ luyện lưỡi khi ngồi bàn mà bỏ quên bước này )

 Lời nói dễ hiểu

Đây là tiêu chí thực tế nhất.

Trẻ hết ngọng khi lời nói trở nên rõ ràng, trong sáng và người nghe không còn phải “đoán” xem trẻ muốn nói gì.

 Tự tin giao tiếp

Không chỉ là phát âm đúng, trẻ còn cần vượt qua sự e ngại khi nói.

Trẻ không còn né tránh từ khó, không sợ bị trêu chọc và sẵn sàng dùng lời nói như một công cụ giao tiếp tự nhiên mỗi ngày.

 Nếu trẻ gần 6 tuổi vẫn còn nói ngọng kéo dài, phát âm sai cố hữu hoặc lời nói quá khó hiểu khiến trẻ bực bội, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên sâu với chuyên gia Âm ngữ trị liệu.

 Đừng chỉ chờ trẻ “tự hết”

 Đừng vội cắt phanh lưỡi hay áp dụng mẹo truyền miệng thiếu cơ sở khoa học

 Nếu trẻ còn gặp thêm các khó khăn về giao tiếp, giác quan hoặc vận động miệng bên cạnh phát âm, ba mẹ có thể tìm hiểu thêm về phương pháp XÚC-ĐỘNG (PROMPT) để tháo gỡ các “tắc nghẽn” trong hệ tạo âm – thần kinh một cách bài bản và khoa học.

TS. BS. Hoàng Oanh

#OWLSPEAKS 0857389318